Elektrik Tesisatında Doğru Borulama: “Kabloyu Koruyayım” Derken Akımı Boğmamak

Elektrik Tesisatında Doğru Borulama: “Kabloyu Koruyayım” Derken Akımı Boğmamak

Şantiyede elektrik borulaması çoğu kez “kabloyu betonun cüssesinden korumak” prensibiyle başlar, fakat boru çapı seçiminden dönüş yarıçapına, ek kutu yerleşiminden doluluk oranına kadar ihmal edilen her detay, ilerideki arıza süresini uzatmakla kalmaz; aynı zamanda kablonun taşıyabileceği akımı sınırlandırarak pano hesabında öngörülen koruma açma süresini de bozar. Elektrikçi ustanın “bu kablo için 20’lik boru yeter” söylemi, fiilen üç faz + toprak iletkeni sıkıştırıp kablo kılıfının havayla temasını engellediğinde, akım taşıma kapasitesi katalog değerine göre %15–20 düşer, iletken sıcaklığı yükselir, izolasyon ömrü kısalır ve devre kesicinin açma eşiği, ısı emniyeti için olması gerekenden daha aşağıya çekilmek zorunda kalır; bu da özellikle motor yüklerinde her kalkışta gereksiz kesme ve iş kaybı anlamına gelir. Daha da kötüsü, boru kıvrımlarında 90 ° keskin dirsekler veya betondan çıkıntı yapan kırık boru ağızları, kablo çekimi sırasında iletken izolasyonunu tırtıklayarak gizli noktalarda kılıf soyulmasına yol açar; ilk yıl boyunca hiçbir belirti vermezken, nem ve toz birikimi ile birlikte kaçak akım yolunu bulur ve röle atmalarını düzensiz fakat yorucu hâle getirir.

Tüm bu riskler, boru güzergâhı hazırlanırken IEC 60364 ve TS EN 61386 standartlarının “%40 doluluk oranı + 300 mm’den küçük iç yarıçaplı dirsekten kaçınma + her 15 m’de bir çekme kutusu” kurallarına harfiyen uyularak sıfırlanabilir; pratikte bu, kolon çıkışlarında mutlaka bir geçiş kutusu bırakmak, kat koridorlarında boru ek yerlerini “S” kıvrımı yapmayacak şekilde, düz hat üzerinde planlamak ve kablo çap toplamının, seçilen boru iç çapının %60’ını aşmamasını sağlamak demektir. Ek olarak, sıva altı tesisatta boruları yüksek sıcaklıkta yumuşamaya karşı LSF (Low Smoke, Flame-retardant) sertifikalı kılıflarla seçmek ve betonarme dökümü sırasında boru ağzını tıkanıklığa yol açmayacak şekilde kapamak, hem kablo çekimini kolaylaştırır hem de yangın anında boru hattının “baca” etkisi oluşturarak dumanı katlar arası yaymasını önler. Son aşamada, kablolar çekildikten sonra iç hacmi silikon iticili basınçlı hava ile temizlemek, boru içinde kalan ince beton tozunu uzaklaştırır; böylece iletken ceketini zamanla zımpara kâğıdı gibi aşındıracak mikro partiküller temizlenmiş olur ve tesisat, pano tasarımında hedeflenen termik-manyetik koşullarda uzun yıllar sorunsuz çalışır.